Słowniczek: gwinty, śruby, przekładnie, druk 3D

Gwinty

Gwint zewnętrzny

Gwint na zewnątrz sworznia albo śruby. W produkcji wielkoseryjnej najczęściej się go walcuje (bez wiórów), a skrawaniem nacina się go np. narzynką.¹ Więcej →

Gwint wewnętrzny

Gwint w otworze albo w nakrętce. Nacina się go gwintownikiem we wcześniej wywierconym otworze pod gwint.² Więcej →

Średnica nominalna

Średnica zewnętrzna gwintu, a zarazem jego wymiar nominalny: M8 ma 8 mm. Sama śruba jest z powodu tolerancji nieco cieńsza; M8 w 6g ma od 7,760 do 7,972 mm.³ Więcej →

Średnica rdzenia

Najmniejsza średnica gwintu: d3 w śrubie, D1 (średnica wewnętrzna) w nakrętce. Dla otworu pod gwint liczy się wartość nakrętki, w M8 od 6,647 do 6,912 mm.²³ Więcej →

Skok

Odległość od jednego zwoju gwintu do następnego, mierzona wzdłuż osi. W gwincie zwykłym M8 wynosi 1,25 mm.¹² Więcej →

Kąt gwintu

Kąt między dwoma bokami zwoju gwintu. Metryczny gwint ISO: 60°, gwint Whitwortha: 55°, gwint trapezowy: 30°.¹ Więcej →

Gwint zwykły

Standardowy skok dla danej średnicy; oznaczenie podaje tylko średnicę, np. M10 ze skokiem 1,5 mm.¹ Więcej →

Gwint drobnozwojny

Mniejszy skok niż w gwincie zwykłym, podany w oznaczeniu, np. M10×1,25. Reyher zaleca pierwszy skok drobnozwojny ze swojej tabeli.¹ Więcej →

Gwint lewy

Gwint, który dokręca się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. W oznaczeniu jest LH, np. M20×80 LH.¹ Więcej →

UNC i UNF

Gwinty calowe z USA o kącie 60°: UNC jako zwykły, UNF jako drobnozwojny. Zamiast skoku liczy się zwoje na cal (25,4 mm): 1/4-20 UNC ma 20 zwojów, czyli skok 1,27 mm.¹⁴ Więcej →

Gwinty rurowe G i R

Gwinty rurowe Whitwortha o kącie 55°. G (ISO 228-1) jest walcowy i nie uszczelnia w gwincie; R (EN 10226-1) jest stożkowy 1:16 i uszczelnia w gwincie. Rozmiar nie jest wymiarem: G 1/2 ma 20,955 mm średnicy zewnętrznej.⁵⁶ Więcej →

Gwint trapezowy

Gwint metryczny o kącie 30°, jedno- albo wielozwojny, np. Tr 20×4. Jako śruba pociągowa pracuje z tarciem ślizgowym i osiąga sprawność tylko od 0,2 do 0,5.¹⁷ Więcej →

Otwór pod gwint

Otwór, w którym nacina się gwint wewnętrzny. Zasada praktyczna: średnica nominalna minus skok.⁸ Więcej →

Wiertło pod gwint

Wiertło kręte do otworu pod gwint. Średnice wierteł reguluje DIN 336; producenci, np. Hartner, podają je w swoich tabelach gwintów.²⁸ Więcej →

Gwintownik

Narzędzie, które nacina gwint wewnętrzny w otworze pod gwint. Otwór może być przelotowy albo nieprzelotowy.² Więcej →

Otwór nieprzelotowy

Otwór, który nie przechodzi na wylot. Hartner zaleca do niego gwintowniki z rowkami prawoskrętnymi albo z rowkami prostymi i krótkim nakrojem, do otworów przelotowych gwintowniki z nakrojem śrubowym albo z długim nakrojem.² Więcej →

Klasa tolerancji 6H

Oznaczenie tolerancji metrycznego gwintu wewnętrznego. Hartner podaje dla niej najmniejszą i największą średnicę wewnętrzną, np. dla M8 od 6,647 do 6,912 mm. Odpowiednikiem dla śruby jest 6g.²³ Więcej →

Wkładka gwintowa z drutu

Spirala z drutu według DIN 8140, która tworzy nowy gwint wewnętrzny, np. gdy stary jest zerwany. Potrzebuje własnego gwintu pod wkładkę: dla M8 wierci się 8,4 mm zamiast 6,8 mm.²⁹ Więcej →

Śruba wygniatająca gwint

Śruba, która sama formuje gwint przy wkręcaniu (DIN 7500). Jej powierzchnia jest nawęglana i hartowana, a rdzeń pozostaje ciągliwy.⁵¹⁰ Więcej →

Śruby

Klasa właściwości

Dwie liczby na łbie stalowej śruby, np. 8.8, według ISO 898-1 (potocznie: klasa wytrzymałości). Zdradzają wytrzymałość na rozciąganie i granicę plastyczności.¹ Więcej →

Wytrzymałość na rozciąganie

Parametr śruby w N/mm². W śrubach stalowych pierwsza liczba klasy razy 100 daje wytrzymałość na rozciąganie, w 8.8 czyli 800 N/mm².¹ Więcej →

Granica plastyczności

Parametr śruby w N/mm². Pierwsza razy druga liczba klasy razy 10 daje granicę plastyczności, w 8.8 czyli 8 × 8 × 10 = 640 N/mm².¹ Więcej →

Umowna granica plastyczności

Naprężenie, przy którym trwałe wydłużenie osiąga 0,2 % (Rp0,2). Zastępuje granicę plastyczności w śrubach o wysokiej wytrzymałości, takich jak 10.9, w których trudno ją wyznaczyć.¹¹ Więcej →

Wydłużenie po rozerwaniu

O ile próbka trwale się wydłuży do zerwania, w procentach. Maleje ze wzrostem wytrzymałości: 4.6 co najmniej 22 %, 12.9 tylko 8 %.¹¹¹ Więcej →

Ulepszanie cieplne

Hartowanie, a potem odpuszczanie. Dla śrub obowiązkowe od klasy 8.8: hartowanie czyni stal twardą, odpuszczanie zabiera jej kruchość i czyni ją bardziej ciągliwą.¹⁰ Więcej →

Klasa nakrętki

Liczba na nakrętce, np. 8. W nakrętkach o wysokości od 0,8 d odpowiada pierwszej liczbie klasy śruby: do 8.8 pasuje nakrętka 8.¹² Więcej →

A2 i A4

Popularne gatunki stali nierdzewnej na śruby. A2 jest najczęściej stosowana; A4 zawiera molibden, uchodzi za kwasoodporną i jest bardziej odporna na korozję. W A2-70 liczba 70 oznacza co najmniej 700 N/mm² wytrzymałości na rozciąganie.¹³¹⁴ Więcej →

Moment dokręcania

Moment obrotowy, z jakim dokręca się śrubę. Nie podajemy wartości: decydują warunki tarcia w połączeniu (VDI 2230), a wartości należą do dokumentacji konstrukcji.¹ Więcej →

Zabezpieczenie przed samoodkręceniem

Zapobiega temu, by śruba pod zmiennym obciążeniem poprzecznym sama się odkręciła, np. kształtowo, podkładkami klinującymi albo klejem; siła napięcia wstępnego zwykle nie spada wtedy poniżej 80 %. Przeciw osiadaniu pomaga zabezpieczenie, które wyrównuje osiadanie.¹⁵ Więcej →

Gniazdo sześciokątne

Napęd śruby z sześciokątnym otworem w łbie, np. w śrubach z łbem walcowym. Obok niego jest np. gniazdo sześciokarbowe.¹ Więcej →

Gniazdo sześciokarbowe

Napęd śruby z wewnętrznym profilem o sześciu zaokrąglonych karbach; jego kształt i wymiary opisuje ISO 10664. W śrubach z łbem walcowym według ISO 14579 rozmiary sięgają od T6 dla M2 do T90 dla M20; M6 ma T30.¹⁶¹⁷ Więcej →

Przekładnie

Przełożenie

Stosunek prędkości obrotowych wejścia i wyjścia; w kołach zębatych liczba zębów koła napędzanego przez liczbę zębów koła napędzającego. Gdy jest większe od 1, wyjście obraca się wolniej, ale z większym momentem.⁷¹⁸ Więcej →

Moment obrotowy

Mierzy się go w niutonometrach (N·m). Razem z prędkością obrotową opisuje energię mechaniczną na wale. Bez strat rośnie w przekładni w tym samym stosunku, w jakim maleje prędkość obrotowa.⁷ Więcej →

Sprawność

Stosunek mocy oddanej do pobranej, zawsze mniejszy od 1. Jednostopniowa przekładnia walcowa ze smarowaniem olejowym osiąga około 0,98, przekładnia ślimakowa od 0,9 do 0,5.⁷¹⁸ Więcej →

Moduł

Miara wielkości zębów: podziałka podzielona przez π. Dwa koła zazębiają się tylko przy tym samym module.¹⁸ Więcej →

Koło podziałowe

Okrąg, na którym leży punkt styku dwóch kół zębatych. Jego średnica to moduł razy liczba zębów, d = m · z.¹⁸ Więcej →

Podziałka

Odstęp łukowy od zęba do zęba na kole podziałowym, p = π · m. Dwa zazębione koła mają tę samą podziałkę.¹⁸ Więcej →

Odległość osi

Odległość środków wałów dwóch kół zębatych, w materiałach ELESA nazywana odległością roboczą: połowa sumy średnic podziałowych, a = (d₁ + d₂) / 2.¹⁸ Więcej →

Kąt przyporu

Kąt między linią przyporu a styczną do okręgu tocznego w punkcie tocznym. Standardem jest 20°; łączyć można tylko koła o tym samym kącie przyporu.¹⁸ Więcej →

Bok zęba

Boczna powierzchnia zęba. Część nad kołem podziałowym należy do głowy zęba, część pod nim do stopy zęba.¹⁸ Więcej →

Luz międzyzębny

Luz między tylnymi bokami pary zębów. Wyrównuje rozszerzalność cieplną i tolerancje montażu oraz zostawia miejsce na smar.¹⁸ Więcej →

Zębnik

Mniejsze koło w parze kół zębatych.¹⁸ Więcej →

Zębatka

Prosta, uzębiona listwa. Razem z kołem zębatym zamienia obrót w ruch prostoliniowy i odwrotnie.¹⁸ Więcej →

Przekładnia ślimakowa

Rodzaj przekładni z dużym przełożeniem w jednym stopniu, według Pischtschana od 6 do 300. Sprawność wynosi, zależnie od prędkości obrotowej i przełożenia, od 0,9 do 0,5, dlatego tu nie wolno jej pomijać nawet w obliczeniach szacunkowych.⁷ Więcej →

Przekładnia śrubowa

Śruba i nakrętka zamieniają obrót w ruch prostoliniowy: na każdy obrót nakrętka przesuwa się o skok, v = n · P / 60. Śruby trapezowe pracują z tarciem ślizgowym, śruby kulowe z tarciem tocznym.⁷ Więcej →

Przekładnia planetarna

Koło słoneczne, zwykle trzy satelity w jarzmie i koło koronowe, do tego trzy wały na tej samej osi. Zależnie od tego, która część napędza, a która jest zatrzymana, powstaje inne przełożenie.¹⁹ Więcej →

Druk 3D

FDM

Stopione tworzywo jest wytłaczane przez dyszę, warstwa po warstwie.²⁰ Więcej →

SLA

Źródło światła utwardza płynną żywicę warstwa po warstwie.²⁰ Więcej →

SLS

Laser spieka drobne cząstki proszku z tworzywa. Podpory nie są potrzebne.²⁰ Więcej →

Temperatura zeszklenia

Parametr cieplny z karty danych, mierzony metodą DSC: PLA 61 °C, PC 113 °C. W tworzywach częściowo krystalicznych, takich jak nylon, więcej mówi temperatura ugięcia pod obciążeniem: zeszklenie 66 °C, ale HDT 111 °C.²¹²²²³ Więcej →

Temperatura ugięcia pod obciążeniem

Parametr według ISO 75 (HDT): temperatura, w której obciążona próbka zaczyna ustępować. Przy obciążeniu 0,45 MPa: PLA 60 °C, PETG 78 °C, ABS 100 °C, PC 111 °C.^21222425 Więcej →

Zamknięta komora

Drukarka z obudową. Polymaker wymaga jej do ABS, ASA, nylonu i PC, do PC wręcz o temperaturze od 70 do 100 °C; PLA, PETG i TPU się bez niej obywają.^{21222324252627} Więcej →

Suszenie filamentu

Tworzywa chłoną wodę, nylon do 2,82 %. Polymaker podaje dla każdego filamentu parametry suszenia, np. 55 °C przez 6 godzin dla PLA i 100 °C przez 8 godzin dla nylonu.²¹²³ Więcej →

Wygrzewanie

Przechowywanie wydruku po druku w podwyższonej temperaturze, żeby usunąć naprężenia wewnętrzne. Polymaker zaleca dla PC 2 godziny w 90 °C, dla nylonu 6 godzin w 80 °C.²²²³ Więcej →

Wkładka do wtapiania

Wkładka gwintowana, zwykle z mosiądzu, którą rozgrzanym narzędziem osadza się w otworze wydruku. Dzięki niej część ma metalowy gwint.²⁸ Więcej →

Pojęć: 55. Brakuje jakiegoś? Napisz na info@netanaliza.com.